Η ασθένεια εμφανίζεται ξαφνικά, εξαπλώνεται χωρίς ίχνη πριν ακόμη γίνουν ορατά τα συμπτώματα και μόλις γίνει αντιληπτή, είναι ήδη πολύ αργά για να εμποδιστεί.
Το BBC γράφει για την ασθένεια, την οποία μάλιστα παρομοιάζει ως ισοδύναμη με την πανδημία του κοροναϊοϋ, αλλά για τα φρούτα. Η Tropical Race 4 (TR4), μια ασθένεια που επηρεάζει τις μπανάνες, είναι γνωστή και ως νόσος του Παναμά και είναι ένας μύκητας που εξαλείφει τις φυτείες μπανάνας τα τελευταία 30 χρόνια. Αλλά, την τελευταία δεκαετία η επιδημία επιταχύνθηκε ξαφνικά, εξαπλώθηκε από την Ασία στην Αυστραλία, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και πιο πρόσφατα τη Λατινική Αμερική, από όπου προέρχονται οι περισσότερες μπανάνες που αποστέλλονται σε σούπερ μάρκετ στον βορρά.
Μέχρι σήμερα, έχει εντοπιστεί σε περισσότερες από 20 χώρες, προκαλώντας φόβους για «πανδημία μπανάνας» και ελλείψεις των φρούτων στον κόσμο. Επιστήμονες σε όλο τον κόσμο εργάζονται συνεχώς για να προσπαθήσουν να βρουν μια λύση, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας γενετικά τροποποιημένων μπανανών και ενός εμβολίου. Αλλά, όπως ακριβώς και η Covid-19, το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν μπορούμε να βρούμε μια θεραπεία, αλλά και πώς θα ζούμε με μια νέα κανονικότητα που θα αλλάξει τις μπανάνες για πάντα. Το πρώτο μέρος για να αναζητηθούν ενδείξεις είναι η προέλευση της σύγχρονης μπανάνας που όλοι αναγνωρίζουμε. Η ιστορία δείχνει τι συμβαίνει εάν αγνοηθεί αυτή η ασθένεια.
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι μπανάνες αντιμετώπισαν μια τέτοια απειλή, εξηγεί ο Fernando García-Bastidas, ερευνητής στον τομέα της υγείας των φυτών, ο οποίος μελετά την TR4 στο Πανεπιστήμιο του Wageningen στις Κάτω Χώρες. Στη δεκαετία του 1950 η βιομηχανία αποδεκατίστηκε από αυτό που περιγράφει ως «μια από τις χειρότερες βοτανικές επιδημίες στην ιστορία», όταν η νόσος του Παναμά την έπληξε για πρώτη φορά. Η μυκητιακή ασθένεια προήλθε από την Ασία, όπου συν-εξελίχθηκε με μπανάνες, πριν εξαπλωθεί στις απέραντες φυτείες της Κεντρικής Αμερικής.
Ο λόγος που ήταν τόσο καταστροφική, λέει ο García-Bastidas, ήταν επειδή οι μπανάνες ήταν όλες μιας ποικιλίας, της Gros Michel ή «Big Mike». Η ποικιλία επιλέχθηκε από την αναπτυσσόμενη βιομηχανία μπανάνας επειδή παράγει μεγάλα, νόστιμα φρούτα που μπορούν να κοπούν από το άγουρο δέντρο, καθιστώντας δυνατή τη μεταφορά εξαιρετικά ευπαθών, εξωτικών τροφίμων σε μεγάλες αποστάσεις ενώ συνεχίζει να ωριμάζουν. Κάθε φυτό ήταν ένας κλώνος περίπου του ίδιου μεγέθους και σχήματος, που παράγεται από βλαστούς που αναπτύσσονται από τη ρίζα καθιστώντας εύκολη τη μαζική παραγωγή.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε φυτό μπανάνας είναι γενετικά σχεδόν πανομοιότυπο, παράγοντας μια αξιόπιστη, συνεπή καλλιέργεια φρούτων. Από επιχειρηματικής άποψης, ήταν μια ευκαιρία κέρδους, αλλά από επιδημιολογικά, ήταν ένα ξέσπασμα αναμενόμενο. Το σύστημα παραγωγής μπανάνας θεμελιώθηκε στην περιορισμένη γενετική ποικιλομορφία μιας ποικιλίας, καθιστώντας την ευπαθή σε ασθένειες, λέει ο García-Bastidas. Θα πίστευε κανείς ότι η βιομηχανία είχε διδαχθεί από τα λάθη της, αλλά τελικά δεν έγινε κάτι τέτοιο. Η αναζήτηση ξεκίνησε για μια ποικιλία που θα αντικαταστήσει τη Gros Michel και που θα μπορεί να είναι ανθεκτική στη νόσο του Παναμά.
